Column Bart Romijn | Van onderen!

Nieuws

“Van onderen!”, schreeuwde iemand vanaf de bovenverdieping van het gebouw naast ons dat gesaneerd wordt. Een grote balk gleed uit de touwen en kwam met een doffe bonk neer. Gelukkig zonder iemand te raken, dankzij die al eeuwenoude kreet die mensen beneden waarschuwt voor gevaar van boven. Waarschuwingen voor ‘het gevaar van boven’ komen we ook in ons werk vaak genoeg tegen. Alertheid voor deze gevaren en verzet zijn geboden, maar laten we vooral onze aandacht richten op de mogelijkheden van onderop.


Denk aan de waarschuwingen voor manipulatieve algoritmes en voor de veel omvattende macht van de ‘Big Five’ van het internet: Google, Amazon, Facebook, Apple en Microsoft. En, niet te vergeten, de Chinese internetreuzen: Alibaba, ByteDance (TikTok) en Tencent. Alarm alom. Ook voor surveillance capitalism, waarbij het internet jou beter kent dan jij jezelf, en dat jouw koopgedrag stuurt door ongevraagd aanbiedingen te doen die passen bij jouw interessesfeer. Of voor de ‘social media fuik’ die er op neerkomt dat tijdens zoekacties op internet, algoritmes jou bevestigen in je vooroordelen. Een van de uitwassen hiervan zien we in de snelle verbreiding van complotdenken.

Wat doen we met dit soort reusachtige en deels onzichtbare tegenstanders? (Hoe) verzetten we ons ertegen? Dit was een van de vragen tijdens het Partos Innovatie Festival over ‘Digital Civic Power’, eerder deze maand. Payal Arora (schrijfster van het boek Next Billion Users) en Sennay Ghebreab (onderzoeker Artifical Intelligence) lieten in hun antwoorden mooie staaltjes van omdenken zien. De strekking van Arora’s verhaal: wees pragmatisch in het gebruik van bestaande diensten en besteed veel meer energie aan lokale alternatieven. Steun kleinschalige internet gebaseerde hulpstructuren, opgezet vanuit de behoeften, inzichten en innovatieve vermogen van de lokale gemeenschap. De kernboodschap van Ghebreab: “Als je wilt dat Artificiële Intelligentie voor iedereen werkt, betrek dan ook iedereen bij de ontwikkeling ervan; voor allen – door allen!”. Oproepen waaraan we met leden onder andere door de Digital Journey en de The 30 Most Inspiring Digital Innovations al gehoor geven, maar zeker nog een grotere slag kunnen slaan.

Een andersoortige waarschuwing voor gevaar van boven richt zich op de internationale, top-down financiering om de huidige corona- en bijkomende crises tegen te gaan: 95% loopt via multilaterale instellingen. Die financiering komt slechts mondjesmaat terecht bij lokaal ingebedde organisaties (zie ook het verslag van ons gesprek vorige maand met minister Kaag). Ook hier geldt dat we vanuit de creatieve kracht van ‘civil society’ juist en vooral aan de basis moeten werken. Denk hierbij aan onze inzet op Trickle Up. Andere voorbeelden ten over, zoals bij de door Wilde Ganzen geïnitieerde Change the Game Academy die lokale fondsenwerving bevordert. Of lees Putting People First; the transformational impact of small grants funds, van Both Ends, dat het belang aantoont van zelfbeslissing en zelfbeheer van gelden door lokale groepen. Er doet zich dan een zichzelf versterkend effect voor: de benutting is effectiever en duurzamer en het bevordert de veerkracht en het zelfbewustzijn van de betreffende groepen. Een mooi voorbeeld van hoe wij ‘Shift The Power kunnen toepassen in eigen werk. Waar de gevaren ook vandaan komen, de hoop komt van onderen!

Waar de gevaren ook vandaan komen, de hoop komt van onderen!