Stevig debat over de toekomst van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid

Nieuws

Wat maakt ontwikkelingssamenwerking effectief? En hoe gaat het nieuwe ontwikkelingsbeleid van minister Sigrid Kaag daaraan bijdragen? Oxfam Novib, Partos en uitgenodigde gasten bespraken het tijdens een uitverkocht debat in De Balie in Amsterdam.


 

Reality check

De avond werd geopend met een bevlogen speech van Amadou Kanouté uit Senegal, directeur van CICODEV Afrika. Als veteraan in het Afrikaans maatschappelijk middenveld, voormalig campagneleider voor Consumers International en directeur van Greenpeace in Afrika, weet hij als geen ander wat ontwikkelingssamenwerking effectief maakt.

 

Kanouté’s toespraak was een reality check voor het nieuwe Nederlandse ontwikkelingsbeleid en de toekomstige inzet van Nederland in de Sahel-regio. Kanouté sprak over de problemen die aangepakt moeten worden: economische en sociale ongelijkheid, groeiende instabiliteit, een gebrek aan toekomstperspectief en werkeloosheid. Hij schetste dat 4 op de 5 mensen in het westen van Afrika afhankelijk zijn van landbouw. Dit maakt deze mensen extreem gevoelig voor klimaatverandering.

 

Kanouté was zeer positief over het merendeel van de gestelde doelen en veranderingen in het beleid. Met name het centraal stellen van het verbeteren van de positie van vrouwen en meisjes en het investeren in toekomstperspectief voor jongeren en vrouwen vond Kanouté zeer waardevol.”  

 

Kritisch over combinatie hulp & handel

Kritischer was Kanouté over de inzet van het bedrijfsleven, oftewel de private sector, voor ontwikkelingssamenwerking. Zo gaf hij aan:

“Het is niet de rol van bedrijven om armoede aan te pakken. Staten moeten dat doen. Hoe kun je er echt voor zorgen dat de publieke en private belangen samenkomen en inspelen op de behoeften van burgers?".

In zijn ervaring gaat dit niet goed samen in arme regio’s, omdat de juiste ‘checks and balances’ en wet- en regelgeving vaak ontbreken. Een goed werkende overheid en een sterk maatschappelijk middenveld zijn eerst nodig voordat de private sector een effectieve rol kan spelen in het bevorderen van economische ontwikkeling.

 

Voor Amadou staat hierin ook de rol van de overheden in Senegal en andere landen centraal. Het is hun taak ervoor te zorgen dat er een speelveld ontstaat waarbij publieke en private belangen op elkaar afgestemd zijn. Volgens Kanouté is daarom ook de rol van maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden zo belangrijk. Zij zijn diegenen die overheden daar aansprakelijke kunnen houden voor de bestedingen van publieke middelen en het vooropstellen van het publieke belang. Op die manier zorgen zij dat ontwikkelingssamenwerking effectief is en dat investeringen inclusief van aard zijn.

 

Amadou Kanouté stelde dat de nota de rol van het maatschappelijk middenveld minder expliciet maakt dan de rol van de private sector. Waarnemend directeur-generaal internationale samenwerking Reina Buijs erkende dat de rol van het maatschappelijk middenveld belangrijk is en dat deze in de uitvoering van de nieuwe nota verder uitgewerkt moet worden. Over ODA zei zij het huidige ODA-budget niet voldoende is om ontwikkelingsdoelen te realiseren. Daarom betrekt Nederland de private sector. Ook stelde zij dat het, gezien het regeerakkoord, goed is dat in de nota staat dat de ambitie er is om weer terug te komen op de 0.7 voor ODA.


Cruciaal de rol van het maatschappelijk middenveld

Naar aanleiding van de speech van Kanouté werden het maatschappelijk middenveld en de inzet van het Nederlandse bedrijfsleven in ontwikkelingssamenwerking de belangrijkste thema’s van de avond.

 

Hoewel het debat onder begeleiding van Lennart Booij er soms stevig aan toe ging werd er ook overeenstemming gevonden. Zo erkende de internationale secretaris van VNO-NCW Marhijn Visser dat het maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden en ook in Nederland belangrijk is voor het bedrijfsleven.

 

Oxfam Novib’s algemeen directeur Farah Karimi stelde tijdens dit panelgesprek dat bedrijven kunnen investeren in ontwikkelingslanden en er Nederlandse belangen zijn om dit te bevorderen. Maar tegelijkertijd stelde Karimi dat het essentieel is dat deze bedrijven zich aan internationale afspraken houden, lokaal belasting betalen en maatschappelijk en verantwoord ondernemen. Oxfam Novib vindt dat Nederlandse bedrijven geen financiering (subsidies, leningen, exportkredietverzekeringen) zouden moeten krijgen uit het krimpende ontwikkelingsbudget.

 

Verder was er tijdens de avond lof voor de ambitie en inzet van minister Sigrid Kaag op het behalen van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDGs). Bart Romijn complimenteerde minister Kaag met de SDG-toets die ook aangekondigd is. SP-woordvoerder Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in de Tweede Kamer, Mahir Alkaya, stelde dat het moeilijk was om het Nederlandse ontwikkelingsbeleid op het rechte pad te brengen waarbij de doelen van het beleid en de instrumenten die daarvoor worden ingezet, op elkaar zijn afgestemd. Alkaya vond dat de nieuwe plannen maar babystapjes waren om op een echt daadkrachtige manier extreme armoede aan te pakken.

 

Hoop voor de toekomst

Kanouté deelde 3 hoopvolle observaties n.a.v. de nota.  Hij ziet de trend dat het zuiden en lokale organisaties gaan bepalen wat nodig is. Dit geeft meer zeggenschap over de ontwikkeling in eigen land. Een tweede punt van hoop is dat het maatschappelijk middenveld vragen blijft stellen en suggesties aandraagt waardoor het beleid sterker kan worden. Een laatste observatie is dat de mensen in het zuiden ook steeds meer eisen stellen. Zij zien dat het anders kan en nemen geen genoegen meer met minder. Deze drie hoopvolle observaties zorgen voor vertrouwen in de nota.

 

Hoewel het beleidsdocument er nu dus is, wordt de komende maanden verder gepraat en gediscussieerd hoe Nederland het effectiefst kan werken aan sociale en economische ontwikkeling in arme landen. Dit eerste publiek debat bood daarvoor een knallende start.

 

 

Dit debat werd georganiseerd door Oxfam Novib, Partos en De Balie. Op de foto staan van links naar rechts Lennart Booij, Mirjam van Reisen, Mahir Alkaya en Bart Romijn. Foto's gemaakt door Jan Boeve / De Balie.

 

 

 

De sprekers: Reina Buijs (waarnemend directeur-generaal Internationale Samenwerking voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken; Amadou Kanouté (CICODEV Africa); Farah Karimi (algemeen directeur Oxfam Novib) Bart Romijn (directeur Partos); Mirjam van Reisen (Hoogleraar International Relations, Innovation and Care aan de Universiteit van Tilburg) Mahir Alkaya (Tweede Kamerlid SP) en Marhijn Visser (secretaris Internationaal Economische Zaken bij VNO-NCW).