Het primaire doel van ontwikkelingssamenwerking is duurzame ontwikkeling. In de partnerschappen die de EU aangaat, wordt er ingezet op het versterken van collectieve diensten, zoals onderwijs, goed bestuur en economische ontwikkeling. Het opschorten van dergelijke samenwerking raakt daarmee allereerst burgers, maatschappelijke organisaties en lokale instellingen. Mensen die niets met criminaliteit te maken hebben. Het bestrijden van dat laatste vraagt om eigen instrumenten, zoals diplomatieke kanalen, opsporingsdiensten en justitiële samenwerking. Ontwikkelingssamenwerking is geen verlengstuk van strafrechtelijk beleid. Deze verbinding is niet alleen ineffectief, maar ook principieel onjuist.
Ontwikkelingssamenwerking is geen pressiemiddel
De Europese samenwerking met Sierra Leone richt zich op de ontwikkeling van de arbeidsmarkt, de toegang tot onderwijs, de bescherming van sociale rechten en de versterking van democratische instituties. Dit zijn langlopende programma’s gericht op duurzame resultaten, gebaseerd op partnerschap en wederzijds belang — geen instrument voor politieke druk. Dat is niet alleen de intentie achter de samenwerking, maar ook vastgelegd in internationale afspraken zoals de OESO-DAC richtlijnen. Abrupt beëindigen van een langdurige samenwerking omwille van eén lidstaat schaadt de geloofwaardigheid van Nederland en de EU als betrouwbare partner.
Een disproportionele maatregel zonder precedent
Het afschaffen van ontwikkelingssamenwerking als reactie op een probleem van individuele lidstaten kent geen precedent. In het verleden zijn onderdelen van de Europese samenwerking afgebouwd als reactie op uitzonderlijke situaties: militaire staatsgrepen, ernstige mensenrechtenschendingen of grootschalige ondermijning van democratische processen. Van dergelijke omstandigheden is hier geen sprake. Eerdere ervaring leert bovendien dat het beperken van economische samenwerking vooral burgers treft — via programma’s voor gezondheidszorg, onderwijs en landbouw — terwijl het beoogde politieke effect onzeker blijft.
Het juiste instrument voor het juiste doel
Het is van belang om in Europees verband samen te werken aan complexe en grensoverschrijdende beleidsterreinen. Maar het verbinden van negatieve voorwaarden aan een instrument dat bedoeld is voor positieve maatschappelijke impact is een verkeerde keuze. Wanneer Europa zich terugtrekt, ontstaat bovendien ruimte voor internationale spelers die minder nadruk leggen op mensenrechten en democratische ontwikkeling. Het opsporen en berechten van criminelen hoort thuis binnen de strafrechtelijke en justitiële samenwerking. Ontwikkelingssamenwerking heeft een andere cruciale rol: het versterken van samenlevingen en het bevorderen van duurzame ontwikkeling.