Drie perspectieven uit de wetenschap
Tijdens de sessie deelden drie wetenschappers hun expertise en ervaringen. Margit van Wessel, universitair hoofddocent Strategische Communicatie aan Wageningen University & Research, besteedt in haar onderzoek veel aandacht aan de rol van het maatschappelijk middenveld in ontwikkelingssamenwerking, de machtsrelatie tussen Noord en Zuid, de maatschappelijke beweging voor internationale solidariteit. Zij vertelde dat zij in haar werk relatief weinig door ngo’s wordt benaderd, terwijl zij juist mogelijkheden ziet om vanuit de wetenschap kennis te delen met het maatschappelijk middenveld. Thea Hilhorst, hoogleraar Humanitaire Studies aan het International Institute of Social Studies aan de Erasmus Universiteit, wordt regelmatig benaderd door de media. Zoals ze vertelde, ligt de aandacht daarbij vaak op grote, actuele gebeurtenissen en minder op de structurele vraagstukken die er liggen. Daardoor is er niet altijd ruimte voor het verhaal dat zij vanuit haar onderzoek zou willen vertellen. Ze noemde het initiatief ‘Humanitarian Justice’ waar ze met observatoria wereldwijd aan werken. Ook benoemde ze de wens om wetenschap veel toegankelijker te maken voor een breder publiek. Lau Schulpen, universitair hoofddocent ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit, herkent vanuit de media de verwachting dat er een duidelijk of spectaculair antwoord moet zijn, terwijl onderzoek dat lang niet altijd biedt, omdat het vaak terugkijkt op specifieke onderwerpen. Ook wees hij erop dat onderzoeksresultaten soms gemakkelijk worden vertaald naar stellige conclusies die het onderzoek niet volledig recht doen. De rol van de wetenschap zou kunnen zijn om de sector te voeden met informatie, en dat de sector de verdere communicatie van deze informatie op zich neemt.
Boodschap en publiek
Vanuit deze ervaringen verschoof het gesprek naar een bredere vraag: hoe vertel je het verhaal over internationale samenwerking? In de discussie kwam naar voren dat wetenschap, journalistiek en maatschappelijke organisaties niet altijd dezelfde doelgroepen willen bereiken en daarmee ook niet noodzakelijk dezelfde boodschap uitdragen. Welke boodschap en communicatiestrategie passend zijn, hangt af van het beoogde publiek, maar ook van de eigen doelstellingen. Zo kan het bijvoorbeeld voor maatschappelijke organisaties lastig zijn om de gevolgen van bezuinigingen zichtbaar te maken. Ook het gekozen medium speelt een rol: waar traditionele media belangrijk blijven voor beleidsbeïnvloeding, kunnen sociale media juist mogelijkheden bieden om een breder of jonger publiek te bereiken. De uitdaging is om de boodschap af te stemmen op de doelgroep, zonder daarbij de eigen doelstellingen uit het oog te verliezen. De brede maatschappelijke coalitie ‘Nederland is geen Eiland’ (met o.a. KNVB, FNV, Raad van Kerken, Cordaid, Oxfam Novib en Solidaridad) kwam nog naar voren als een mooi voorbeeld van hoe organisaties elkaar vinden en gezamenlijk een verhaal naar buiten brengen waarbij ze verschillende achterbannen kunnen bereiken.
Verschillende communicatiekeuzes
Dat verschil in doelgroepen en doelstellingen leidt ook tot andere keuzes in de manier waarop een verhaal wordt verteld. Zo kwam in de discussie naar voren dat media eerder aansluiten bij bestaande politieke of maatschappelijke frames, een voorbeeld hiervan is rondom het Nederlandse belang. Maatschappelijke organisaties zijn daar juist vaak terughoudender in omdat zo’n frame niet altijd past bij de waarden of boodschap die zij zelf willen uitdragen. Ook werd gesproken over de balans tussen het zichtbaar maken van negatieve ontwikkelingen en het bieden van perspectief en hoop. Journalisten benoemden het belang van een duidelijk ‘Nederlands en actueel’ haakje te hebben richting het Nederlandse publiek, anders haalt een verhaal de media vaak niet. Kernvraag blijft daarmee hoe zorg je dat een ‘internationaal’ verhaal relevant is voor publiek hier.
Elkaar opzoeken
Tijdens het Perscafé bleek dat er vanuit de wetenschap, de media en de maatschappelijke organisaties veel bereidheid is om elkaar beter te vinden en meer gebruik te maken van elkaars kennis. Pleitbezorging is niet de rol van wetenschappers, maar juist daarom kunnen zij een waardevolle ondersteunende rol spelen met feiten en duiding. Op dit moment wordt daar nog niet optimaal gebruik van gemaakt, omdat onderzoekers, ngo’s en media elkaar niet vanzelfsprekend weten te vinden. De sprekers benoemden dat wetenschappers vaak goed op de hoogte zijn van wat zich binnen hun vakgebied afspeelt en daardoor ook kunnen helpen om relevante contacten te leggen. Media en maatschappelijke organisaties spelen ieder hun eigen rol in wat zij vervolgens met die kennis doen. Zij kunnen onderzoek verbinden aan hun eigen ervaringen, de praktijk van hun partners en de boodschap of het verhaal dat zij willen uitdragen. Juist door elkaar beter te vinden en gebruik te maken van elkaars verschillende rollen en expertise, kunnen wetenschap, media en ngo’s elkaar in het publieke debat versterken. Dit is hard nodig in een tijd waarin internationale samenwerking en de rol van maatschappelijke organisaties onder druk staan.