Praktische inzichten van Chiara Beltramini, Liliane Fonds
Liliane Fonds maakt gebruik van foto’s, video’s en persoonlijke verhalen voor communicatie en fondsenwerving. De organisatie werkt nauw samen met lokale partners die in direct contact staan met kinderen met een beperking en hun gezinnen.
Consent wordt gezien als een doorlopend proces dat tijd en vertrouwen vereist. Voordat medewerkers van Liliane Fonds ter plaatse komen, bezoeken lokale partners de gezinnen om in de lokale taal uit te leggen wat het doel van het project is en hoe beelden en verhalen kunnen worden gebruikt. Gezinnen krijgen te horen dat ze hun toestemming op elk moment kunnen weigeren of intrekken, zonder dat dit gevolgen heeft voor de ondersteuning die ze ontvangen. Gezien de machtsongelijkheid die kan ontstaan wanneer gezinnen afhankelijk zijn van hulp, vereist dit bijzondere zorgvuldigheid. Ook kinderen worden bij deze gesprekken betrokken om ervoor te zorgen dat ze het proces begrijpen en zich op hun gemak voelen bij het maken van foto’s of video’s.
Liliane Fonds heeft richtlijnen opgesteld voor iedereen die bij de organisatie werkt, deze personen moeten altijd worden begeleid door een lokale partner. De bescherming van kinderen is een belangrijke prioriteit gedurende het gehele consent proces. In een algemeen toestemmingsformulier wordt uitgelegd waarom materiaal wordt verzameld en hoe dit mag worden gebruikt. Door het toestemmingsformulier te ondertekenen, geven het kind en de ouders zowel Liliane Fonds als de lokale partner(s) die betrokken zijn bij het verzamelen van het materiaal toestemming om dit te gebruiken voor communicatie- en fondsenwervingsdoeleinden. Waar mogelijk wordt het formulier vóór het bezoek ingevuld. Het resultaat wordt vervolgens met kinderen en gezinnen gedeeld om vertrouwen op te bouwen en hen bij het proces te betrekken.
Al het materiaal en toestemmingsformulieren worden vijf jaar lang bewaard in een centrale beeldbank, waarna het materiaal wordt beoordeeld met het oog op archivering of verwijdering. Liliane Fonds heeft ook digitale toestemmingsinstrumenten onderzocht, hoewel de implementatie hiervan een uitdaging blijft vanwege licentiekosten en de noodzaak om alle partnerorganisaties toegang te verlenen.
Emiel Martens: Fair consent en participatory storytelling
Emiel deelde inzichten uit zijn werk aan de Inclusive Communications Guide en zijn ervaringen bij het maken van de documentaire Beach Inna Bondage in Jamaica. Hij ging in op de concepten van fair consent en participatory storytelling, waarbij hij een geleidelijke schaal van participatie introduceerde.
Toestemming is het uitgangspunt: deelnemers geven geïnformeerde toestemming voor het gebruik van hun verhalen en beelden. Idealiter worden ze echter ook actief en op een zinvolle manier bij het proces betrokken, met mogelijkheden voor co-creatie. Dit geeft deelnemers meer zeggenschap en controle over de communicatieproducten die worden ontwikkeld. Idealiter strekt hun betrokkenheid zich uit over alle fasen, van preproductie en productie tot postproductie en distributie.
Emiel benadrukte het belang om verder te kijken dan een formele, administratieve opvatting van toestemming en te streven naar een meer ethische benadering. Dit is met name relevant bij internationale samenwerking, waar mensen zich mogelijk in kwetsbare situaties bevinden en machtsongelijkheid hun beslissingen kan beïnvloeden.
Tien leidende principes voor fair consent:
- Erken de rol van macht.
- Erken dat toestemming vertrouwen en tijd vereist.
- Betrek medewerkers bij het proces die de deelnemers kennen.
- Overweeg de meest geschikte manier om toestemming vast te leggen.
- Bevestig de toestemming gedurende het hele proces.
- Integreer principes voor de bescherming van kinderen.
- Bespreek hoe de identiteit van deelnemers openbaar wordt gemaakt.
- Zorg voor wederkerigheid en overweeg een vergoeding.
- Vermijd herkenbare beelden van mensen in acute nood.
- Bepaal de periode en context van gebruik en opslag.
Discussie: Uitdagingen en kansen
De tien principes zijn bedoeld om organisaties te helpen nadenken over goede praktijken en deze zelf te ontwikkelen. Deelnemers werden uitgenodigd om aanvullingen of aanpassingen voor te stellen. De discussie bracht de spanning tussen ethische overwegingen en praktische beperkingen naar voren. Het herbevestigen van toestemming gedurende het hele proces kan een uitdaging zijn wanneer deelnemers moeilijk te bereiken zijn of wanneer tijd en budgetten beperkt zijn. Dit is met name relevant in humanitaire noodsituaties of bij het gebruik van beelden die door lokale persbureaus worden aangeleverd, waarbij de mogelijkheden om contact op te nemen met de afgebeelde personen beperkt kunnen zijn. Principe 9 leidde tot verdere discussie over waar de grens moet worden getrokken bij het weergeven van leed. Hoe kunnen organisaties de emotionele realiteit van humanitaire crises overbrengen zonder misbruik te maken van de kwetsbaarheid van mensen?
Deelnemers stelden voor dat de gids:
- Duidelijke minimumnormen en ethische grenzen moet vaststellen.
- Praktische voorbeelden moet geven van goede praktijken in situaties met beperkte tijd of budgetten.
- Richtlijnen bieden voor het implementeren van toestemmingsprocedures binnen organisaties.
- Een overzicht bevatten van digitale toestemmingshulpmiddelen en apps, met de nadruk op de praktische toepassing ervan.
De weg vooruit
We zullen de Fair Consent Guide verder ontwikkelen rond de tien principes, terwijl we praktische voorbeelden van goede praktijken en benaderingen voor uitdagende situaties verzamelen. De principes bieden nu al een uitgangspunt voor organisaties om na te denken over hun bestaande toestemmingsprocedures en discussies binnen hun teams op gang te brengen.