Ontwikkelingssamenwerking in Transitieperspectief
Als we spreken over de toekomst van ontwikkelingssamenwerking, hebben we het niet alleen over de aanpassing en ontwikkeling van de sector zelf, maar ook over de complexe context waarin we opereren. Wereldwijd hebben we te maken met verschillende crises op het gebied van voedselzekerheid, klimaatverandering, oorlog, democratische erosie en krimpende maatschappelijke ruimte.
Het Dutch Research Institute for Transitions (DRIFT) belichtte de uitdagingen van de sector door een transitielens. Kort gezegd is er sprake van een transitie wanneer het besef ontstaat dat verbetering van bestaande systemen niet langer voldoende oplossingen biedt.
Door die lens kunnen we verschillende problemen in de sector identificeren. Allereerst zijn er de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking, die voortkomen uit een wereldwijde afname van draagvlak. Daarnaast lijkt er te weinig vooruitgang: ondanks economische ontwikkeling blijft ongelijkheid hardnekkig bestaan, onder meer door nog altijd aanwezige neokoloniale machtsrelaties. De sector staat hierdoor voortdurend onder druk, terwijl we tegelijkertijd adaptief moeten blijven in de hierboven geschetste context van polycrisis.
Een aantal componenten houdt deze problemen in de sector in stand: bestaande structuren, werkwijzen en cultuur. Denk aan project- en outputlogica en de nadruk op monitoring en indicatoren. Ook de vierjarige beleidscyclus heeft grote invloed, onder meer op subsidies. Bij al deze componenten wordt de agenda tot nu toe alsnog voornamelijk gedomineerd door het ‘Noorden’.
De sector is voortdurend in ontwikkeling: we evalueren kritisch en passen aan waar nodig. Deze transitiebeweging is dus niet nieuw, een belangrijk voorbeeld is het werk rond Shift the Power. Tegelijkertijd was het kostbaar om het huidige systeem op te bouwen, en dat gooien we niet zomaar weg. Bezuinigingen en geopolitieke verschuivingen zetten deze ontwikkelingen echter op scherp, waardoor de urgentie extra voelbaar is.
Om het systeem echt op te schudden, zijn radicale interventies nodig — pas dan spreken we van een transitie. Als we serieus willen nadenken over de toekomst van ontwikkelingssamenwerking, moeten we vooruitkijken en out-of-the-box denken, in plaats van te blijven optimaliseren binnen het bestaande systeem.
Wat moet er anders?
Om een begin te maken met onze visie op de toekomst van de sector, keken we allereerst naar de vraag: ‘wat doen we niet meer in 2050?’ In plaats van de focus te leggen op wat beter moet, kijken we eerst naar dingen die we nu al doen, maar waar we in de toekomst mee willen of moeten stoppen. De ideeën vanuit de zaal waren uiteenlopend en raakten aan een breed scala aan waargenomen problemen. Van het adresseren van ongelijke machtsstructuren in organisaties als de OESO-DAC, stoppen met de criteria, stoppen met conditionaliteit of stoppen met subsidiekaders. Tot het aanpakken van systematische ongelijkheden: stoppen met schulden en met donor afhankelijkheid. Er was ook voldoende ruimte om kritisch naar onszelf te kijken: minder podium innemen, minder geïsoleerd werken, en minder Randstedelijk werken en communiceren.
Er ligt een opdracht, niet alleen voor grote multilaterale organisaties, maar ook voor NGO’s zelf. Geen van beiden heeft controle over de transitie of de geopolitieke context, maar we kunnen ons wel inzetten om die transitie en onze toekomst zo goed mogelijk mee vorm te geven.
Het was een inspirerend gesprek en een goede gedachte-oefening om scherp te krijgen wat we van de toekomst verwachten. Een betrokken en enthousiaste groep deelnemers kreeg de ruimte om vanuit het perspectief van hun eigen organisatie en ervaring bij te dragen aan de discussie. Partos bestaat immers uit een diverse groep lidorganisaties, die veel gedeelde waarden heeft en een gezamenlijk doel: blijven werken aan een eerlijkere wereld.
Vervolgstappen
Deze zomer stond het traject rond de toekomstvisie centraal, met de adviesaanvraag aan de AIV als startschot. Dit gesprek staat uiteraard niet op zichzelf: evalueren en adapteren is iets waar deze sector in uitblinkt. We zijn kritisch op onszelf en passen ons voortdurend aan nieuw beleid en nieuwe restricties aan.
De input van deze werksessie is waardevol en nemen we mee in verschillende werkstromen. Toekomstbestendigheid is altijd een centraal thema geweest voor Partos. De komende periode organiseren we verschillende sessies over Locally Led Development en Equal Partnerships. Tegelijkertijd werken we toe naar de Unconference van Oxfam Novib en Partos op 29 oktober, waar we verder gaan met het vraagstuk van systeemverandering. We nodigen iedereen die zich verbonden voelt met deze toekomstvisie uit om mee te blijven denken en doen.