Niet alleen in het Mondiale Zuiden, maar ook binnen Europa en Nederland zien we een verontrustende trend. Overheden beperken de financiering van maatschappelijke organisaties, trekken de legitimiteit van hun werk in twijfel en sluiten hun stem uit van het publieke debat. In Nederland maakt het kabinet-Schoof het voor ngo’s steeds moeilijker om hun werk te doen door belangenbehartiging en politieke beïnvloeding door organisaties met overheidsfinanciering onmogelijk te maken.
Waarom maatschappelijke organisaties cruciaal zijn
Maar maatschappelijke organisaties zijn juist cruciaal: ze geven een stem aan wie niet gehoord wordt, houden de overheid scherp en zorgen ervoor dat beleid aansluit bij de realiteit. Dat ze zo geframed worden is echt zorgelijk. Een sterk maatschappelijk middenveld is onderdeel van een goed werkende democratie en rechtsstaat. De overheid zou de rol van maatschappelijke organisaties moeten waarderen in plaats van hen onder druk te zetten en te belemmeren. Zeker nu, na twee jaar politieke dwaling, heeft Nederland de kans om een gidsland te zijn. Om te laten zien dat democratische principes nog altijd heel belangrijk zijn.
Deze maatschappelijke organisaties zijn niet de ‘lastige klanten’, maar juist een essentieel onderdeel van een gezonde democratie. Ze luisteren naar wat er leeft in de samenleving en brengen die signalen naar de overheid. Daarmee zorgen ze voor beter, meer coherent beleid. Dit geldt in het bijzonder voor het ontwikkelingsbeleid. Maatschappelijke organisaties hebben diepgaande kennis van situaties in landen waar oorlog, uitbuiting en armoede de dagelijkse realiteit zijn. Ze brengen de stem van mensen uit deze landen naar Den Haag – mensen die anders niet gehoord zouden worden bij het maken van beleid dat hun leven direct beïnvloedt.
Of het nu gaat om het beschermen van vrouwenrechten en LHBTQI+ rechten, het opkomen voor een schone leefomgeving, veilige arbeidsomstandigheden, vrijheid van religie, of het bouwen aan democratische rechtsorde en duurzame vrede: maatschappelijke organisaties zorgen ervoor dat er betere beslissingen worden genomen waar mensen in het Mondiale Zuiden concreet baat bij hebben.
Brede zorgen
De zorgen over een krimpende maatschappelijke ruimte worden breed gedeeld. VNO-NCW waarschuwde eerder dat dit een risico vormt voor het investeringsklimaat en de internationale positie van Nederland. Ook Goede Doelen Nederland uitte in januari haar bezorgdheid in een brief aan Premier Schoof over de toenemende druk op het maatschappelijk middenveld.
Ondanks deze brede zorgen en twee aangenomen moties van de Tweede Kamer om het beleid terug te draaien, blijft het kabinet-Schoof bij zijn standpunt. Het demissionair kabinet negeert hiermee een heldere uitspraak van de volksvertegenwoordiging – een zorgwekkende ontwikkeling op zich.
Een dringende oproep
Deze week deden wij een dringende oproep aan het kabinet: luister naar de Tweede Kamer en versterk de stem van maatschappelijke organisaties in plaats van hen te verzwakken. De oproep is een brede oproep. Partos vertegenwoordigt samen met het MVO Platform, Breed Mensenrechten Overleg, WO=MEN Dutch Gender Platform en Groene 11 zo’n 150 Nederlandse maatschappelijke organisaties, die allemaal merken dat de ruimte om hun werk te doen afneemt.
Onze inzet voor 2026
Het komende jaar zullen wij in alles wat we doen het belang van maatschappelijke organisaties benadrukken. In onze uitingen, in de gesprekken met vertegenwoordigers van andere sectoren, ministeries, gemeenten, andere brancheverenigingen – overal blijven we benadrukken dat maatschappelijke organisaties van groot belang zijn. We blijven laten zien hoe cruciaal deze stem is voor een gezonde democratie, voor effectief beleid en voor mensen wereldwijd die afhankelijk zijn van een Nederland dat opkomt voor mensenrechten en rechtvaardigheid. We zijn vlak voor het eind van het jaar al begonnen door dit bij de huidige staatssecretaris voor BHO te benadrukken.
Het vereist durf om tegen de opkomende en sterke autocratische stroom in te zwemmen, maar dat kunnen wij als Nederland. Dit is het moment om lef te tonen. Om te laten zien dat een sterke democratische rechtsstaat nu eenmaal kritische, onafhankelijke stemmen nodig heeft – niet ondanks, maar juist vanwege het feit dat ze soms ongemakkelijke vragen stellen.
Kom op voor wat werkelijk belangrijk is. Versterk de maatschappelijke ruimte in plaats van die verder te verzwakken.