Een belangrijk onderdeel van het debat ging over de positie en financiering van maatschappelijke organisaties. Meerdere Kamerleden benadrukten dat deze organisaties een onmisbare rol spelen in het versterken van democratie, mensenrechten en sociale rechtvaardigheid, zowel in Nederland als in partnerlanden.
Ongelijk speelveld
GroenLinks-PvdA-Kamerlid Suzanne Kröger wees in haar bijdrage op het groeiende ongelijke speelveld in het publieke en politieke debat. Bedrijven beschikken over de financiële middelen om hun belangen via lobby te behartigen, terwijl maatschappelijke organisaties steeds vaker te maken krijgen met bezuinigingen en onzekerheid over structurele financiering.
Volgens Kröger raakt dit direct aan de kwaliteit van de democratie. Juist waar commerciële belangen domineren, moeten ook andere stemmen een plek houden. Dat geldt voor burgers, maatschappelijke organisaties en gemeenschappen in het Mondiale Zuiden.
Amendement voor structurele ondersteuning
In dat licht dienden GroenLinks-PvdA en andere partijen een amendement in dat voortbouwt op eerdere moties die al met Kamermeerderheid werden aangenomen. De aangenomen moties (motie Hirsch c.s., motie Kröger c.s.) zijn door het dubbel-demissionair kabinet keer op keer niet uitgevoerd. Het amendement beoogt de financiële ruimte voor maatschappelijke organisaties te behouden en te versterken, juist binnen het BHOS-beleid. De kern: het is een expliciete taak van de overheid om te zorgen voor een evenwichtige democratische infrastructuur, waarin maatschappelijke organisaties niet structureel worden weggedrukt.
Het amendement sluit aan bij zorgen die al langer leven binnen de sector. De afgelopen jaren zijn maatschappelijke organisaties steeds vaker geconfronteerd met korte termijn financiering en een toenemende nadruk op resultaten die snel meetbaar en zichtbaar zijn. Dat terwijl hun werk juist vraagt om continuïteit. Met het amendement geeft de Kamer een duidelijke boodschap: het demissionair kabinet kan de wens van de kamermeerderheid niet blijven negeren.
Ontwikkelingssamenwerking onder druk
Het debat over maatschappelijke organisaties stond niet op zichzelf. In de begrotingsbehandeling klonk brede zorg over de richting van het BHOS-beleid, waarin handel, migratie en geopolitieke belangen steeds zwaarder lijken te wegen. Ook waarschuwden meerdere fracties dat bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking juist de groepen raken die het meest kwetsbaar zijn: vrouwen en meisjes, kinderen zonder toegang tot onderwijs en lokale maatschappelijke organisaties in conflictgebieden.
In het debat werd door Kamerleden benadrukt dat ontwikkelingssamenwerking een wezenlijk onderdeel blijft van het Nederlandse buitenlandbeleid. Zo onderstreepte D66, via Kamerlid Bamenga, het belang van investeringen in onderwijs, mensenrechten en maatschappelijke weerbaarheid als randvoorwaarden voor duurzame stabiliteit en vrede. Ook vanuit het CDA werd, door Kamerlid Van Ark, gewezen op het belang van partnerschap, lokaal eigenaarschap en de rol van maatschappelijke organisaties bij het versterken van gemeenschappen en instituties. Deze bijdragen benadrukten dat maatschappelijke organisaties een structurele rol vervullen in het behalen van ontwikkelingsdoelen. We hopen deze inzet ook terug te zien in het coalitieakkoord wat komende vrijdag afgerond zal worden.
Tot slot
De inzet van het amendement-Kröger raakt aan een bredere vraag over hoe maatschappelijke organisaties een plek krijgen binnen het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. In het debat kwam naar voren dat de manier waarop beleid wordt vormgegeven niet altijd goed aansluit bij het langdurige en contextgerichte karakter van hun werk. Nederland is geen eiland en daar zou beleid op moeten aansluiten.
De uitkomst van de begrotingsbehandeling zal mede bepalen hoeveel ruimte maatschappelijke organisaties in de komende jaren krijgen om hun activiteiten voort te zetten, in samenwerking met lokale partners. De stemming over het amendement, dat al door een Kamermeerderheid is ondertekend, zal plaatsvinden in maart.