Financiering onder de loep
Vergelijkbaar met de budgetcyclus in Nederland reflecteert het Europees Parlement ook op de begroting van het afgelopen jaar. Dit is in handen van de Commissie Begrotingscontrole (CONT). Het proces van het goedkeuren van het budget van het afgelopen jaar loopt gedurende zes maanden. Het afgelopen jaar is er op initiatief van de EPP-fractie een werkgroep opgestart in deze commissie die zich richt op onderzoek naar funding voor NGO’s, genaamd ‘Scrutiny Working Group on NGO financing’(SWG)1.
Vorig jaar laaide de verdachtmakingen van met name ‘groene’ NGO’s weer op. De vooralsnog onbewezen claim is dat NGOs in subsidiecontracten specifieke aanwijzingen kregen om te lobbyen voor de ‘Green Deal’, tegen boeren en tegen het Mercosur contract. Als budgetcontrole commissie (CONT) kunnen Europarlementariërs contracten opvragen om in het geheim in te zien, om na te gaan of de claim standhoud. Naar aanleiding van dit verzoek kwam dit ‘lobbyschandaal’ herhaaldelijk in het nieuws 2. Volgens een van de rapporteurs van de commissie, Dirk Gotink (NSC/EPP), is het geen hetze tegen milieuclubs. Toch is de subsidie aan NGO’s onder het LIFE programma slechts een klein deel van de gehele financiering, en een rapport van de European Court of Auditors (ECA) benadrukt dat alle aanvragen voor EU-subsidie aan dezelfde voorwaarden gebonden zijn 3. Toch zijn alle peilen van de SWG alleen gericht op maatschappelijke organisaties. Gotink claimt dat er namen in de contracten genoemd worden van MEPs. Dezelfde contracten zijn echter ingezien door Politico die tot een heel andere conclusie komt 4. NGO’s dragen zelf verantwoordelijkheid voor het opstellen van hun programma’s en nergens is er sprake van instructies van de commissie voor het behartigen van belangen.
De betreffende NGO’s reageren op publieke oproepen tot het indienen van een financieringsaanvraag. Daarnaast is belangenbehartiging van NGO’s onder LIFE subsidie toegestaan, en daar zijn geen voorwaarden aan verbonden over de Green Deal. Integendeel, de EU-subsidie bevat de disclaimer dat “views and opinions expressed by the NGOs do not necessarily reflect those of the European Union.” 3
Een expliciet doel van de LIFE subsidies is het faciliteren van een ‘level playing field’ voor de belangen onder klimaat en milieubeleid. De €15.6 miljoen voor NGO’s staat daarbij in schril contrast tegen de €200 miljoen dat de 50 grootste bedrijven gezamenlijk uitgaven aan EU-lobby in 2024 5. Het versterken van het maatschappelijk middenveld is een prioriteit voor de Europese Unie dat is vastgesteld in het werkingsverdrag. Deze organisaties zijn een cruciaal onderdeel van een gezonde democratie in alle lidstaten. Maatschappelijke organisaties voorzien beleidsmakers van informatie en vertalen behoeften en verwachtingen van burgers naar de politiek op het gebied van gezondheid, welzijn, rechtvaardigheid, de bevordering van de rechtstaat en een gezond milieu voor huidige en toekomstige generaties.
In eerste instantie liggen met name de contracten die onder het LIFE programma 6 gesloten zijn onder vuur, hieronder vallen met name ‘groene’ NGOs die op thema’s als milieu en klimaat actief zijn. Inmiddels zijn er twee zittingen geweest van de werkgroep en is voor de volgende ook DG JUST gevraagd aan te sluiten. Dit betekent dat het extra toezicht zich ook kan uitbreiden naar contracten onder het CERV programma, en in brede zin dus NGO’s die werken op thema’s als mensenrechten, migratie en antiracisme.
Van kwaad tot erger
Vooralsnog speelt dit proces zich vooral af in de Europese Instituties en liggen grote contracten onder de loep. Toch zien we direct al brede gevolgen voor de maatschappelijke ruimte. Naar aanleiding van de beschuldigingen aan het adres van de Commissie over het gebrek aan transparantie is er een Guidance Note gepubliceerd, deze is al leidend in nieuwe contracten. Zo wordt belangenbehartiging haast onmogelijk voor maatschappelijke organisaties. Daarnaast gaat deze werkgroep van start ten tijde van de onderhandelingen rondom het nieuwe Meerjarig Financieel Kader (MFF). Het wantrouwen wat wordt opgewekt richting NGO’s loopt over in de onderhandelingen in een cruciaal moment.
Het narratief heeft inmiddels ook haar weg gevonden naar de nationale politieke context. PVV-Kamerleden stelden naar aanleiding van een column van Ronald Plasterk 7 Kamervragen over dit vermeende ‘misbruik’ van EU-financiering. In antwoord op deze vragen benadrukt Minister van Weel dat beleidsbeïnvloeding een subsidiabele activiteit kan zijn. Er zijn adequate regelementen die voorzien van transparantie in alle activiteiten van de Commissie, eveneens voor alle vormen van belangenbehartiging. “Het kabinet heeft op het moment geen signalen dat geldende transparantie- en lobbyregels zijn overtreden en ziet dan ook geen noodzaak om nadere informatie op te vragen,” aldus Minister van Weel (BZ) 8.
Hoe nu verder?
In samenwerking met Europese Koepelorganisatie CONCORD volgt Partos deze situatie op de voet. Het beschermen van maatschappelijke ruimte en tegengeluid geven aan dit narratief blijft een essentiële rol voor ons als brancheorganisatie. Naar aanleiding van het instellen van de werkgroep heeft Civil Society Europe een statement gepubliceerd dat ondertekend is door meer dan 500 maatschappelijke organisaties uit Europa.
Transparantie in het handelen van de Europese Commissie is van groot belang, maar dit bewerkstelligen door maatschappelijke organisaties als schietschijf te gebruiken is niet de juiste route.