De helicopterview en ethische invalshoek van Lysanne van de Kamp
Lysanne van de Kamp daagde ons uit om een stap terug te doen en het grotere plaatje van waar we mee bezig zijn te bekijken. Door het speelveld in kaart te brengen, te kijken naar de partijen achter AI, naar hun (koloniale) werkwijze en hun belangen, zie je dat het uiteindelijk slechts een kleine elite is die er baat van heeft. Aan het eigen gebruik zitten natuurlijk ook voordelen, maar ten koste van wie of wat? AI verbruikt bijvoorbeeld gigantisch veel water en energie en de ontwikkeling ervan leunt vaak op onderbetaald werk in het mondiale Zuiden.
Lysanne citeert schrijvers als Karen Hao (“Empire of AI”) en Paul Kingsnorth (“Against the Machine”). Volgens haar is het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat kunstmatige intelligentie zoal kán, maar vooral naar wat het ten diepste ís: een ideologisch project van enge techmiljardairs dat “vooruitgang” belooft, maar wat in de realiteit veel van wat we belangrijk vinden bedreigt, beschadigt, ondermijnt en verandert.
Verdiep je dus in de ideologie van Big Tech en neem de waarschuwingen van mensen die er verstand van hebben ter harte. Lysanne adviseert om als sector samen op te trekken, en om de rol van “morele waakhond” op te nemen. Bedenk vanaf wanneer de schades, de nadelen en de risico’s te zeer in strijd zijn met de missie van een NGO. Denk actief na over manieren om je te verzetten tegen de agressieve expansie van Big Tech, hoe je achterban te informeren over neppe content en binnen welke kaders AI eventueel wel gebruikt kan worden.
De praktijkervaring van PUM
Daarna nam Daniëlle Kraakman van PUM ons mee in hun proces om tot AI beleid te komen. Bij PUM wordt AI al volop gebruikt: van het opstellen van werkplannen en vertalingen tot het matchen van experts aan klanten op basis van CV’s. Maar ze liepen ook tegen de grenzen aan: factchecking gebeurt nauwelijks, klantdata raakt mogelijk verspreid in grote modellen en de eigen ’tone-of-voice’ verwatert. In plaats van een totaalverbod koos PUM voor een gestructureerde aanpak: ze huurde een expert in en stelde samen met medewerkers prioriteiten op voor een AI-beleid, waarbij gebruiksregels en privacy bovenaan de lijst staan.
Authenticiteit bij Mensen met een Missie
De sprekers van Mensen met een Missie brachten het gesprek op het gebied van communicatie en beeldvorming. Hun standpunt is krachtig: zij maken de bewuste keuze om geen AI-gegenereerde beelden te gebruiken. Waarom? Omdat hun hele organisatie draait om vertrouwen, empathie en menselijke verbinding. AI-beelden kunnen schadelijke stereotypen zoals “poverty-porn” of het “white-saviour narrative” versterken, wat precies is waar we als sector vanaf willen. Zij investeren liever in lokale fotografen om het échte verhaal te vertellen. Lees hun volledige reflectie over ethische beeldvorming en authenticiteit in hun artikel hier.
De discussie
Wat de middag verder interessant maakte, waren de gesprekken tussen de presentaties door. Een paar opvallende punten:
- Polarisering en de ‘elektrische auto’: Een interessant perspectief was dat volledig stoppen met AI en social media ook risico’s met zich meebrengt: je verliest bereik bij bepaalde doelgroepen, wat de polarisering in de hand kan werken. Hier kwam een mooie metafoor naar voren: we moeten niet in de tijd van ‘paard en wagen’ blijven hangen terwijl de wereld verandert, maar we moeten wel zorgen dat we in een duurzame ‘elektrische auto’ stappen in plaats van een vervuilende benzine auto. Dit geldt zeker voor jongeren, die opgroeien in een wereld waar de realiteit continu via schermen wordt gemedieerd.
- Vingertjes wijzen naar het Zuiden? Er ontstond een discussie over beeldgebruik. Terwijl sommige Partosleden ethische bezwaren hebben tegen AI-imagery, merken ze dat sommige kleinere partnerorganisaties in het mondiale zuiden het juist wel gebruiken vaak uit noodzaak omdat er simpelweg geen budget is voor professionele fotografen en communicatieprofessionals. Kunnen wij hen dan de les lezen over ethiek?
- Kwaliteit boven kwantiteit: Er werd geopperd dat we AI misschien juist moeten gebruiken om kosten te onderdrukken, zodat er meer geld naar het goede doel gaat. Maar de tegenreactie was even sterk: fotografen en authentieke verhalen zijn geen ‘kostenpost’ waarop je moet bezuinigen, ze zijn onderdeel van je missie. We moeten oppassen voor de overvloed aan “AI-slop” (oppervlakkige content) en juist inzetten op diepgang.
Hoe nu verder?
Deze sessie was pas het puntje van de ijsberg. Het is duidelijk dat AI niet meer weggaat, dus we móeten ons ertoe verhouden. Juist wij als NGO’s hebben de taak om dit op een ethische en bewuste manier te doen. Onze oproep aan jullie: ga binnen je eigen organisatie het gesprek aan. Wees niet bang om kritisch te zijn op de schaduwzijden en de ethiek, maar help elkaar ook om de juiste weg te vinden. Laten we als sector samen optrekken om een standaard neer te zetten waar we écht achter kunnen staan. De komende tijd gaat een kerngroepje aan de slag met het verzamelen van handzame bronnen, richtlijnen en tools. Wil je hier een bijdrage aan leveren? Neem contact op met Sera Koolmees (sera@partos.nl).