Coalitieakkoord: goede woorden, weinig daden
In het coalitieakkoord staat: “We vergroten perspectief door te investeren in jongeren, onderwijs, vrouwenrechten en we dragen bij aan de mondiale gezondheidsstrategie en voedselzekerheid.” Voor dat doel werd door D66, CDA en VVD 257 miljoen euro per jaar gereserveerd.
Eerder bleek al uit de CPB-doorrekening dat waar het coalitieakkoord spreekt over een jaarlijkse extra investering van 257 miljoen euro in ontwikkelingssamenwerking, dit bedrag de komende tien jaar volledig wordt besteed aan de opvang voor mensen op de vlucht in Nederland. Hierdoor blijft er nagenoeg niks over van de beloofde investeringen in internationale solidariteit.
Toen Premier Jetten hier vragen over kreeg antwoordde hij: “We hebben echt met elkaar afgesproken: die 257 miljoen die in het coalitieakkoord is afgesproken, die gaat naar de doelen die daarvoor zijn geformuleerd.” Dat blijkt niet te kloppen. Ook wees Jetten op de noodzaak om het budget voor ontwikkelingssamenwerking weer te versterken: “Na jaren van bezuinigen komt er weer geld bij op de begroting van ontwikkelingssamenwerking. Dat is belangrijk als je als Nederland en Europa internationaal wilt meedoen – niet alleen via defensie, maar ook via diplomatie en OS.”
Toch laat de Voorjaarsnota dat herstel nog niet zien. In de stukken is geen nieuwe jaarlijkse intensivering van 257 miljoen terug te vinden. Dit wekt extra verbazing omdat Minister van Financiën Eelco Heinen in een begeleidend nieuwsbericht benadrukt dat “deze Voorjaarsnota een vertaling is van de financiële afspraken uit het coalitieakkoord.”
Wat er wel te vinden is in de voorjaarsnota
Dit alles wil niet zeggen dat er niets nieuws te vinden is in de Voorjaarsnota. Bestudering van de cijfers leert ons dat er wel extra geld wordt uitgetrokken voor humanitaire hulp (30 miljoen) en vrouwenrechten (21 miljoen). Deze bedragen verzachten de eerdere bezuinigingen enigszins, maar komen niet in de buurt van het beloofde totale bedrag van 257 miljoen euro per jaar.
ODA-budget onder druk door Oekraïne-uitgaven
Ook maakt de Voorjaarsnota pijnlijk duidelijk dat er iets veranderd is in de financiering van de hulp aan Oekraïne. Deze werd tot dusverre, óók door het kabinet Schoof, gefinancierd uit algemene middelen. Het kabinet Jetten heeft besloten een deel van de hulp aan Oekraïne uit het ontwikkelingsbudget te halen. Alleen al in 2027 betekent dit een extra last van 419 miljoen euro, wat het beschikbare budget voor andere OS-doelen verder onder druk zet. Hierdoor komt het ontwikkelingsbudget in 2027 lager te liggen dan was besloten door het voormalig kabinet-Schoof, wat een teleurstellende conclusie is.
Voorjaarsnota zet toon voor komende jaren
De Voorjaarsnota fungeert tevens als Startnota voor het nieuwe kabinet. Op basis van de meest recente CPB-ramingen worden de financiële kaders voor de komende jaren vastgelegd. Voor ontwikkelingssamenwerking is sprake van een valse start. Het is aan de Eerste en Tweede Kamer om bij te sturen en de gedane beloften aan mensen in nood gestand te doen.
Partos roept op om:
- Minimaal 257 miljoen per jaar extra te investeren wordt in humanitaire hulp, klimaat, onderwijs, vrouwenrechten en het verstevigen van het maatschappelijk middenveld;
- Financier de hulp aan Oekraïne niet uit het ontwikkelingsbudget maar uit algemene middelen, zoals sinds de start van de oorlog in 2022 gedaan is.
- De koppeling van het ODA-budget met het bruto nationaal inkomen (BNI) te herstellen. Nederland heeft internationaal afgesproken om 0,7% van het BNI te besteden aan ontwikkelingssamenwerking. Op dit moment geven we echter maar 0,44% uit. Dat schaadt onze geloofwaardigheid en positie op het wereldtoneel. Het is daarom hoog tijd om de koppeling tussen het ODA-budget en het BNI te herstellen en duidelijke stappen te zetten richting de 0,7%-norm. Dit wordt ook gesteund door een meerderheid van de Tweede en Eerste Kamer met diverse moties. Zowel in de Tweede Kamer voor de verkiezingen van 2025 als in de nieuwe samenstelling is hier een duidelijke meerderheid voor te vinden.
- Te investeren in een krachtig maatschappelijk middenveld. Wereldwijd staat de ruimte voor maatschappelijke organisaties onder sterk toenemende druk, zo blijkt uit een reeks publicaties van onder meer Civicus, Freedom House, AIV, College voor de Rechten van de Mens en de Europese Commissie. Nederland moet juist nu langjarig investeren in democratisering, mensenrechten en vrije media. Dit is niet alleen een teken van medemenselijkheid en solidariteit, maar ook een strategische keuze: sterke samenlevingen zijn de beste garantie tegen conflict en gedwongen migratie en voor economische ontwikkeling.