De nieuwe Tweede Kamer stond deze week voor een belangrijke keuze: blijft Nederland vasthouden aan de bezuinigingsreflex van het vorige kabinet, of wordt eindelijk de koerswijziging ingezet die partijen vóór de verkiezingen zo overtuigend beloofden? De BHOS-begroting bood daarvoor een uitgelezen kans, maar de stemmingen laten akelig veel continuïteit zien met de lijn uit het verleden.
Er zijn lichtpuntjes, bijvoorbeeld over samenwerking met maatschappelijke organisaties. Minister Sjoerdsma zet op onderdelen een andere, welkome toon. Maar op de punten die er echt toe doen – de 0,7%-norm en de koppeling met het BNI, en daarmee de structurele betrouwbaarheid van het ontwikkelingsbeleid, – kiest de Kamer voor continuering van de ingezette koers van het vorige kabinet. Dat is niet alleen teleurstellend, maar ook politiek inconsistent.
De 0,7%-norm: herstel blijft uit, ondanks politieke én technische ruimte
Zowel het amendement van Kröger (GL-PvdA) als dat van Ceder (CU) om de 0,7%-norm te herstellen, werd verworpen. Dat is opmerkelijk, omdat de koppeling tussen ODA uitgaven en het Bruto Nationaal Inkomen (BNI) decennialang vanzelfsprekend was.
Hoe Heinen de koppeling met één pennenstreek verwijderde
De beslisnota bij de Miljoenennota 2025 (Prinsjesdag 2024) laat zien hoe deze norm technisch werd losgelaten. Ambtenaren schreven op pagina 145 glashelder:
- “Koppelen leidt tot een generale mutatie o.b.v. cMEV.”
- “Niet koppelen leidt niet tot een mutatie.”
Met andere woorden: bij koppeling worden de kosten automatisch gedekt uit de algemene middelen — zoals gebruikelijk.
In de marge staan echter de handgeschreven instructies van staatssecretaris Heinen:
- Niet koppelen
- cMEV afwachten
Met deze ingreep werd de automatische koppeling feitelijk geschrapt. De norm veranderde daarmee van een structureel uitgangspunt, in een politieke keuze. Doordat de Kamer nu niet ingrijpt, werkt deze beslissing van Heinen door in het nieuwe politieke tijdperk.
Bron: Beslisnota’s bij Kamerbrief over Miljoenennota, p. 145′
Voor de verkiezingen beloofden CDA en D66 herstel van de koppeling
De huidige stemmingen contrasteren scherp met eerdere beloftes. Tijdens de actie Rennen voor Rechtvaardigheid (21 oktober 2025) committeerden tien partijen — waaronder CDA en D66 — zich publiekelijk aan:
- herstel van de koppeling tussen ODA en BNI
- groei van het ontwikkelingsbudget naar 0,7%
- stabiliteit van het ontwikkelingsbudget
Het huidige stemgedrag is des te opvallender: om steun voor de begroting te krijgen, zoeken D66 en CDA aansluiting bij de rechterflank en blokkeren zij de 0,7%-amendementen, ondanks hun eerdere belofte tot herstel van de koppeling.
Ook twee amendementen om de steun aan UNRWA te herstellen, nadat het vorige kabinet de kraan ondanks grote humanitaire noden in Palestina dichtdraaide, haalden het niet. Dit terwijl D66 oorspronkelijk mede-indiener was van een van de amendementen. Opnieuw blijkt steun van rechts doorslaggevend voor het stemgedrag van de coalitiepartijen.
Beleidsruimte voor maatschappelijke organisaties: duidelijke koerscorrectie
Tegenover het gebrek aan vooruitgang op budgettair vlak, staat een inhoudelijke verschuiving. Het amendement van Kröger over pleiten en beïnvloeden kreeg een positief oordeel van minister Sjoerdsma — een breuk met de lijn van eerdere bewindspersonen, die deze ruimte juist wilden inperken.
Ook het amendement van Van Ark & Kröger, dat een nieuw instrument voor internationale samenwerking introduceert, werd positief beoordeeld en aangenomen. Waar dergelijke voorstellen eerder structureel werden afwezen, toont het nieuwe kabinet zich nu open voor vernieuwing.
Voor Partos en veel organisaties voelt dit als enige opluchting na jaren van forse tegenwind wordt voorzichtig herstel ingezet.
Kabinet zoekt steun over rechts
Het is teleurstellend dat na twee jaar afbraakbeleid op het domein ontwikkelingssamenwerking, de nieuwe coalitie steun zoekt bij het rechterdeel van de Kamer. De pennenstreek van Heinen, het schrappen van de koppeling, vormt daarbij een stille maar nog altijd bepalende factor. De komende begrotingsrondes zullen uitwijzen of dit een overgangsfase is, of de nieuwe norm.